TEDMEM'den Eğitimde Gündem Yaratan Yapay Zekâ Raporu: Gençler Yapay Zekâya Sadece Ödev İçin Değil, Dertleşmek İçin de Başvuruyor

Türk Eğitim Derneği İzmir Temsilcisi Damla Edes Öz, TEDMEM'in "Eğitimde Yapay Zekâ" raporunun bulgularını paylaştı. Rapora göre Türkiye'de yapay zekâ kullanan her 10 kişiden 4'ü 25 yaşın altında.

Eğitim alanındaki ilk ve en köklü sivil toplum kuruluşu olan Türk Eğitim Derneği’nin İzmir Temsilcisi Damla Edes Öz, temsilcilik merkezinde düzenlen toplantıda derneğin çalışmalarını ve yapay zekânın toplum ile eğitim üzerindeki etkilerini anlattı.

Öz, dernek olarak bilimi, teknolojiyi ve çağın getirdiği yenilikleri yakından izlediklerini söyledi. Toplantının ana gündemi, TED'in düşünce kuruluşu TEDMEM'in yayımladığı “Eğitimde Yapay Zekâ: Küresel Eğilimler ve Türkiye için Politika Önerileri” raporu oldu.

Gençler yapay zekâya dert de anlatıyor

Öz, raporun öne çıkan bulgularından birine dikkat çekti: Türkiye'de gençler yapay zekâyı yalnızca ödev yapmak ya da sunum hazırlamak için kullanmıyor, aynı zamanda dertleşmek, kaygı ve üzüntülerini paylaşmak için de ona başvuruyor.

Raporda ABD, Çin, Güney Kore, Almanya ve BAE'nin de aralarında bulunduğu 11 ülkenin uygulamaları Türkiye'deki mevcut tablo ile karşılaştırılıyor. Gençlerin yapay zekâyla kurduğu duygusal bağdan algoritmik karar mekanizmalarına, dijital eşitsizlik riskinden akademik insan kaynağı açığına kadar geniş bir yelpazede eğitim sistemine ilişkin somut politika önerileri sunuluyor. Türkiye'de yapay zekâ kullanan her 10 kişiden 4'ünün 25 yaşın altında olduğu vurgulanan raporda, gençlerin duygusal destek için yapay zekâya yönelmesinin yarattığı risklere dikkat çekiliyor.

İki büyük risk: bilişsel devir ile duygu ve inanç devri

Raporda iki büyük riske işaret edildiğini belirten Öz, bunları şöyle anlattı: “Birincisi bilişsel devir. Düşünme, analiz etme ve üretme süreçlerinin sistematik biçimde yapay zekâya devredilmesi anlamına geliyor. Bu durum, çabayla gelişen öğrenme kapasitesini zayıflatma riski taşıyor. İkinci büyük tehlike ise duygu ve inanç devri. Gençlerin duygusal ihtiyaçlarını yapay zekâyla karşılamaya yönelmesi, az sayıdaki teknoloji şirketinin milyonlarca gencin düşünme biçimi ve duygusal eğilimleri üzerinde orantısız bir etki kazanması demek.”

Dijital diktatörlük uyarısı

TEDMEM raporunun sunuş bölümünde “dijital diktatörlük” kavramına da yer veriliyor. Buna göre modern düzen, bireylerin dijital ayak izlerini yalnızca kaydetmiyor; bu izlerden geleceği tahmin ediyor ve kendi çıkarları doğrultusunda yeniden şekillendiriyor. Böylece insan, davranışları ölçülen, sınıflandırılan ve yönlendirilen bir veri nesnesine dönüşüyor. Literatürde bu durum “dijital diktatörlük” ya da “tekno-otoriterlik” olarak tanımlanıyor.

Türkiye küresel arayışın neresinde?

TEDMEM'e göre Türkiye, yapay zekâ teknolojilerini eğitim süreçlerine entegre etme ve dijital dönüşümü sağlama yolunda önemli adımlar attı. Raporda, Türkiye'nin yapay zekâ alanında küresel rekabet gücünü artırabilmesinin teknoloji yatırımlarından ziyade nitelikli öğretmenlere, lisansüstü araştırma kapasitesine ve yaşam boyu öğrenmeyi destekleyen bir eğitim sistemine bağlı olduğu vurgulanıyor.

Yapay zekâ okuryazarlığı yetmiyor: Lise mezunlarına "yapay zekâ ehliyeti" önerisi

Raporda, öğrencilerin bu teknolojilere okul dışında zaten eriştiğine dikkat çekilirken 15 ülkede 5 binden fazla katılımcıyla yapılan küresel bir araştırmanın sonuçlarına işaret ediliyor. Araştırmaya göre 17-27 yaş arasındaki gençlerin yarısı yapay zekânın sınırlılıklarını eleştirel biçimde değerlendirmekte zorlanıyor. Gençlerin yüzde 61'i ise yapay zekânın bilgi uydurabildiğini, yani halüsinasyon görebildiğini ayırt edemiyor.

Son sözü her zaman insan söylemeli

TEDMEM raporu, politika belgesinden kurumsal altyapıya kadar Türkiye'de atılan adımları dönüşüm için güçlü bir başlangıç iradesi olarak değerlendiriyor. Bundan sonraki kritik aşama ise bu politikaların okulların günlük işleyişine ve öğretim süreçlerine yansıtılması.

Raporda, yapay zekânın insanı taklit edebileceği ama yerini hiçbir zaman dolduramayacağı da vurgulanıyor. Türkiye'nin yapay zekâyı yalnızca kullanan bir ülke olmakla yetinmemesi; onu kendi değerleriyle biçimlendiren, sınırlarını sorumlulukla çizen ve bu dönüşüme yön veren bir ülke olması gerektiği belirtiliyor.

Eğitimde fırsat eşitliği için 98 yıl

Türk Eğitim Derneği İzmir Temsilcisi Damla Edes Öz, düzenlediği basın toplantısında Türk Eğitim Derneği’nin 98 yıllık köklü mirası ve faaliyetleriyle ilgili de bilgi verdi.

Derneğin 31 Ocak 1928'de Mustafa Kemal Atatürk'ün yönlendirmesiyle kurulduğunu anlatan Öz, “Cumhuriyet'in eğitim alanındaki ilk sivil toplum kuruluşu olarak 98 yıldır eğitimde fırsat eşitliği için çalışıyoruz.” dedi.

Kuruluşundan bugüne maddi imkânları sınırlı ama başarılı on binlerce öğrenciye burs verdiklerini belirten Damla Edes Öz, şunları söyledi: “Burs sistemimiz yalnızca finansal katkıdan ibaret değil. Öğrencilerimizin eğitim hayatları boyunca yanlarında yer alan güçlü bir dayanışma modeli oluşturuyoruz. Afet bursları başta olmak üzere farklı destek mekanizmalarıyla öğrencilerin eğitimden kopmadan yollarına devam etmelerini hedefliyoruz. TED; okulları, üniversitesi, öğrencileri, mezunları, gönüllüleri, bağışçıları ve çalışanlarıyla geniş ve güçlü bir eğitim ekosistemi olarak çalışmalarını sürdürüyor.”

TED Tam Destek Bursu başvuruları 2 Ekim'e kadar sürecek

Öz, TED Tam Destek Bursu'nun (TDB) devlet okullarında eğitim gören, akademik olarak başarılı ancak maddi imkânları kısıtlı lise öğrencilerine üniversite eğitimlerinin sonuna kadar verildiğini anlattı. Maddi desteğin yanı sıra; öğrencilerin akademik ve psiko-sosyal takiplerinin de yapıldığını belirten Damla Edes Öz, “Tam Destek Burslu öğrenciler hafta sonları da İngilizce dersleri alırlar, sosyal ve kültürel gelişimlerini destekleyecek nitelikte spor ve sanat etkinliklerine katılırlar.” dedi.

Tam Destek Bursu başvuruları 21 Eylül-2 Ekim 2026 tarihleri arasında www.ted.org.tr adresinden yapılacak.